نویسندگان
آمار بازدید
کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :
درباره ما

همدلی و هم افزایی ملی و علمی
ایجاد کننده وبلاگ : محمود خسروی

Google

در اقلیم شناسان ایران
در كل اینترنت
ابزار پرش به بالا


چهارشنبه 5 خرداد 1395 |

ایران نیز نه‌ تنها از آسیب‌ها و لطمات انتشار گازهای گلخانه‌یی و تغییر اقلیم مصون نیست بلكه از آنجا كه در میان 10كشور برتر تولیدكننده گازهای گلخانه‌یی محسوب می‌شود باید اقدامات عاجل و موثری در راستای كاهش انتشار گازهای گلخانه‌یی و مقابله با پدیده تغییر اقلیم در دستور كار خود قرار دهد.


به گزارش پایگاه خبری تحلیلی آب ایران، روزنامه ی تعادل نوشت: صنعتی شدن و سیطره ماشین‌ها بر زندگی بشر هر چند با آسایش و رفاه بیشتری برای انسان‌ها همراه بوده است، پیامدها و تبعاتی منفی نیز به ‌دنبال داشته است. رشد افسارگسیخته صنایع آلاینده در کنار هجوم خودروهایی که با احتراق سوخت‌های فسیلی سالانه میلیون‌ها تن دی اکسید کربن و گازهای گلخانه‌یی را وارد جو زمین می‌کنند، می‌تواند لطمات جبران‌ناپذیری را بر پیکره حیات در کره خاکی وارد آورد. در صورت تداوم وضعیت کنونی، تصویری برزخی و آخرزمانی از زندگی روی زمین که در فیلم‌های علمی-‌تخیلی ارائه می‌شود، چندان دور از انتظار نخواهد بود.

در شرایطی که از 650 هزار سال پیش تا سال 1950میلادی میزان دی اکسید کربن هرگز از 300 ppm تجاوز نکرده بود در یک بازه حدود 60 ساله میزان دی‌اکسید کربن موجود در جو زمین به 400 ppm رسیده که با افزایش چشمگیر دمای زمین یا همان چیزی که تحت عنوان پدیده گرمایش زمین از آن یاد می‌شود، توام شده است.

البته مساله فقط به گرم شدن زمین ختم نمی‌شود زیرا این گرم شدن علاوه بر افزایش تبخیر آب‌های سطحی که بحران آب را به‌ دنبال خواهد داشت، می‌تواند شدت پدیده‌هایی جوی چون النینو و توفان‌های مهیب و ویرانگر چون کاترینا را افزایش دهد. ایران نیز نه‌ تنها از آسیب‌ها و لطمات انتشار گازهای گلخانه‌یی و تغییر اقلیم مصون نیست بلکه از آنجا که در میان 10کشور برتر تولیدکننده گازهای گلخانه‌یی محسوب می‌شود باید اقدامات عاجل و موثری در راستای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌یی و مقابله با پدیده تغییر اقلیم در دستور کار خود قرار دهد.
در همین رابطه و برای کسب اطلاع بیشتر از ماهیت و تبعات مقوله تغییر اقلیم و اقداماتی که در کشور در این زمینه انجام گرفته با دکتر علیرضا مساح، عضو هیات علمی پردیس ابوریجان دانشگاه تهران و هماهنگ‌کننده گروه‌های کاری آسیب‌پذیری و سازگاری با تغییر آب و هوا به گفت‌وگو نشستیم که مشروح آن در ادامه از نظرتان می‌گذرد.

اساسا تغییر اقلیم به چه معنی است و به چه پدیده‌هایی اطلاق می‌شود؟

در ابتدای بحث باید میان دو مقوله تغییر اقلیم (climate change) و نوسانات اقلیمی(climate variability) تمایز بگذاریم. عوامل مختلفی باعث می‌شود که متغیرهای اقلیمی از جمله دما و بارش در طول زمان تغییر کند. برخی از این عوامل مربوط به عوامل طبیعی سیستم کره زمین است که از آنجمله می‌توان به اندر‌کنش بین اقیانوس و اتمسفر یا اندرکنش بین اتمسفر و زیست‌کره اشاره کرد. به عنوان مثال پدیده النینو جز نوسانات طبیعی و درونی اقلیم محسوب می‌شود. اینها پدیده‌هایی است که از زمان پیدایش زمین وجود داشته و در دوران‌های مختلف باعث افزایش یا کاهش دمای کره زمین شده‌اند که به آنها تغییر اقلیم اطلاق نمی‌شود و جزو نوسانات اقلیمی به‌ شمار می‌روند. به عنوان نمونه، در سال 1998 النینوی شدیدی به ‌وقوع پیوست و متعاقب آن افزایش شدید دما در ایالات متحده و اروپا، تلفات جانی زیادی به‌دنبال داشت اما این رخداد به عنوان تغییر اقلیم دسته‌بندی نمی‌شود. از این گذشته، بحث فعالیت‌ها و فعل و انفعال‌های خورشیدی نیز باعث بروز نوسانات اقلیمی می‌شود که با بیشتر شدن فعل و انفعالات خورشیدی، دمای کره زمین نیز رو به افزایش می‌گذارد. از جمله دیگر عوامل طبیعی می‌توان به فعالیت‌ آتش‌فشان‌هایی اشاره کرد که با وارد کردن میزان زیادی CO2 به جو، زمینه سرد شدن کره زمین را فراهم می‌کنند. مدار گردش زمین به دور خورشید که هر چه فاصله زمین با خورشید بیشتر شود، می‌تواند زمینه‌ساز وقوع عصر یخبندان باشد و با کم شدن این فاصله می‌تواند با افزایش دمای کره زمین همراه شود. تمام موارد فوق‌ جزو نوسانات طبیعی اقلیمی محسوب شده و به عنوان تغییر اقلیم شناخته نمی‌شوند. در واقع در تشریح تفاوت نوسانات اقلیمی و تغییر اقلیم باید یادآورد شد درحالی که نوسانات اقلیمی از زمان پیدایش کرده زمین همواره وجود داشته‌اند، تغییر اقلیم پدیده‌یی معاصر و نوظهور است.

آیا نوسانات اقلیمی می‌تواند به تغییر اقلیم منجر شود؟

در پاسخ به این سوال باید گفت که نوسانات اقلیمی نمی‌تواند به تغییر اقلیم بینجامد اما تغییر اقیلمی می‌تواند شدت نوسانات اقلیمی تاثیرگذار باشد. به عنوان مثال، پدیده النینو در 60 سال اخیر تقریبا با شدت 2 اتفاق می‌افتاد اما در حال حاضر در نتیجه تاثیرات تغییر اقلیمی، شدت وقوع این پدیده به 3 افزایش یافته است که در 60 سال اخیر بی‌سابقه بوده است.

از حدود 650 هزار سال پیش تا حدود سال 1950 میلادی، میزان دی اکسید کربن موجود در جو تا سقف 300 پی‌پی‌ام در نوسان بوده است اما از سال 1950 به بعد میزان دی اکسید کربن موجود در جو از مرز 300 ppm گذشت و در حال حاضر این میزان به 400ppm رسیده است. وجود این گازهای گلخانه‌یی که مهم‌ترین آنها همین دی‌اکسید کربن است، باعث می‌شود تا دور کره زمین غشای ضخیم‌تری شکل بگیرد که باعث گرم‌تر شدن کره زمین می‌شود. به این پدیده تغییر اقلیم گفته می‌شود که متاثر از عوامل طبیعی نبوده بلکه نتیجه انتشار گازهای گل‌خانه‌یی است. حال این پدیده تغییر اقلیم، می‌تواند به احتمال زیاد بسامد و شدت پدیده‌یی مانند النینو را تغییر دهد.

آیا تغییر اقلیم علاوه بر اثرات عام و جهانی، می‌تواند تاثیراتی مشخص بر نقطه‌یی خاص به جا بگذارد؟

به‌لحاظ علمی اثبات شده است که افزایش دمای میانگین کره زمین از سال 1950 بعد که رشد چشمگیری نیز داشته، متاثر از پدیده تغییر اقلیم بوده است و عوامل طبیعی از جمله فعل و انفعالات خورشیدی یا فعالیت‌های آتش‌فشانی در آن تاثیری نداشته است. با این حال، این مساله در تمام نقاط کره زمین به یک شکل نبوده است. علاوه بر این، هنوز دانشمندان نتوانسته‌اند به‌صورت منطقه‌یی سهم تغییر اقلیم را در افزایش دما یا بارش تعیین کنند. به عبارتی دیگر، تغییر اقلیم در سطح جهانی رخ داده و سهم ان در مشخص است اما این سهم هنوز برای کشورها یا مناطق کوچک هنوز قابل‌تعیین نیست. به عنوان مثال، اینکه گفته می‌شود سهم تغییر اقلیم در خشک شدن دریاچه ارومیه 15 درصد بوده است، یک اظهارنظر کاملا غیرعلمی است. حتی ناسا و بسیاری دیگر از مراکز علمی در جهان هنوز به روش‌شناسی دست نیافته‌اند که بتواند سهم تغییر اقلیم را در یک منطقه کوچک و محدودی مانند حوزه آبریز دریاچه ارومیه تعیین کند.

در حال حاضر بیشتر از 14روز را نمی‌توان با قطعیت پیش‌بینی کرد و پیش‌بینی‌های ماهانه و سالانه نیز باخطاهای زیادی همراه است. بنابراین بحث پیش‌بینی برای یک بازه ده ساله یا پانزده ساله به هبچ عنوان جوابگو نیست. افق زمانی تاثیرات اقلیمی در مقیاس و معیار جهانی بین

10 تا 30 است و بر اساس سناریوسازی عمل می‌کند. ما برای ایران از 16 مدل شبیه‌سازی اقلیمی و سه سناریو احتمالی انتشار گازهای گلخانه‌یی استفاده کردیم. آن‌چه ما تا امروز دست پیدا کرده‌ایم این است که دمای بیشینه و کمینه در تمام نقاط ایران افزایش پیدا خواهد کرد. در واقع افزایش دما در دوره زمانی 2015 تا 2030میلادی نسبت به میانگین دما در بازه 15ساله قبل از آن افزایش می‌یابد. البته میزان این افزایش بسته برای مناطق مختلف کشور متفاوت است و دامنه آن بین 0.1 تا 1.2 درجه سلیوس برآورد می‌شود. با این حال، در مورد شبیه‌سازی میزان بارش در کشور در بازه زمانی مشابه، الگوها و مدل‌ها اجماع ندارند و از عدم قطعیت زیادی برخوردارند. به صورتی که در یک منطقه خاص مدل‌ها از 30- درصد کاهش تا 80+ درصد افزایش را شبیه‌سازی می‌کنند که اختلاف زیادی است و نمی‌تواند مبنای سیاست‌گذاری و تصمیم‌سازی قرار گیرد.

اصلی‌ترین مخاطره‌یی که کشور از جانب تغییر اقلیم با آن مواجه است، چیست؟

مهم‌ترین رکنی که از متغیرهای تغییر اقلیمی مانند دما و بارش تاثیر می‌پذیرد، منابع آب کشور است. اگر فرض کنیم که میزان بارش در سطح فعلی باقی بماند و کاهش نیابد، از آن‌جا که بالا رفتن دما باعث افزایش تبخیر می‌شود، منابع آبی در اکثر مناطق کشور کاهش خواهد یافت. بنابراین ما با کاهش منابع آب سطحی مواجه‌ایم که این موضوع اگر با افزایش تقاضای آب ناشی از رشد جمعیت همراه شود، فشار مضاعفی را نه‌تنها بر منابع آب سطحی بلکه بر منابع آب زیرزمین نیز وارد خواهد آورد و با افت کامل و شدید منابع آب زیرزمینی مواجه خواهیم بود که متعاقبا می‌تواند پیامدهایی چون نشست زمین و وارد آمدن خسارت به لوله‌کشی‌های زیرزمینی را به ‌دنبال داشته باشد.

آیا برآورد اقتصادی از این میزان خسارتی که تغییر اقلیمی می‌تواند ایجا کند، انجام شده است؟

هرگونه برآورد از اثرات تغییر اقلیم بر بخش‌های مختلف کشور باید از بطن پژوهش‌ها و بررسی‌های در مراکز دانشگاهی پژوهشی بیرون بیاید. اما از آن‌جا که علم تغییر اقلیم در جهان، علم جدید و نوظهوری محسوب می‌شود و در سال 1995 بود که به عنوان یک رشته دانشگاهی تعریف شد و کمتر از 10 سال است که در ایران مطرح شده است، تعداد پژوهش‌هایی که در این زمینه در سطح کشور انجام گرفته، بسیار معدود است. در شرایطی که در خارج از کشور و در کشورهای پیشرفته، تغییر اقلیم به عنوان یک رشته تدریس می‌شود، ما در ایران رشته‌یی به نام تغییر اقلیم نداریم. به همبن خاطر ما از نظر پژوهش در خصوص تبعات اقتصادی تغییر اقلیم در حوزه‌ها و بخش‌های مختلف کشور با یک خلأ مواجه‌ایم بنابراین اعدادی که در این رابطه مطرح می‌شود، از لحاظ علمی فاقد اعتباراند.

آیا پژوهشکده محیط‌زیست یا سازمان دیگری در این زمینه پژوهشی انجام داده اند؟

متاسفانه جواب این سوال خیر است. دانشگاه‌ها باید در این زمینه پیشرو باشند اما دانشگاه‌هایی که در این زمینه فعالیت پژوهشی دارند، انگشت‌شمارند. به همین دلیل هنوز تاثیرات تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی، بر جنگل‌ها و محیط‌زیست کشور مشخص نیست. اعداد و ارقامی نیز که در خصوص تاثیر تغییر اقلیم بر دما و میزان بارش کشور در بازه 15ساله آتی به ان اشاره کرم، ماحصل تحقیقات و پژوهش‌هایی است که در دفتر تغییر اقلیم سازمان محیط‌زیست صورت گرفت. در حال حاضر، وزارت نیرو پروژه‌یی تحقیقاتی را روی حوزه آبریز دریاچه بختگان در دست انجام دارد که موسسه پژوهش آب اجرای آن را برعهده دارد. در همین رابطه پنج دانشگاه از جمله دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه تهران، دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات در این زمینه با موسسه پژوهش آب به عنوان مجری طرح و وزارت نیرو به عنوان کارفرما همکاری داریم. به نظر برای تعیین اینکه آثار تغییرات اقلیم بر دریاچه بختگان چه خواهد بود، به 15 ماه زمان نیاز داشته باشیم. مهم‌تر از مساله اثرات تغییر اقلیم، پرداختن به راهکارهای سازگاری است. در واقع هدف اصلی از تحقیق در خصوص تغییرات اقلیم این است که بتوانیم این راهکارهای سازگاری را ارائه کنیم.

در خصوص کنفرانس تغییرات اقلیمی که مدتی پیش در فرانسه برگزار شد و تعهدات ایران در خصوص کاهش گازهای گلخانه‌یی بیشتر توضیح دهید.

تغییر اقلیم دو بخش متفاوت اما به‌هم‌مرتبط را دربرمی‌گیرد که یکی ارائه راهکار سازگاری است و دیگری که از آن تحت عنوان راهکار کاهش تولید و انتشار گازهای گلخانه‌یی یاد می‌شود. در حال حاضر چین و ایالات متحده رتبه‌های اول و دوم تولیدکننده گازهای گلخانه‌یی را در اختیار دارند و متاسفانه ایران نیز در میان ده کشور اول دنیا از لحاظ تولید و انتشار گازهای گلخانه‌یی است. درخصوص کنفرانس تغییرات اقلیمی که در پاریس برگزار شد، باید به نکته توجه کنیم. از ان‌جا که کنفرانس‌های قبلی به در رسیدن به یک اجماع و توافق تعهدآور برای کاهش گازهای گلخانه‌یی به شکست انجامیده بود، در این کنفرانس تلاش شده بود تا با اتخاذ یک دیپلماسی قوی‌تر از خود کشورها خواسته شود تا میزان کاهش گازهای گلخانه‌یی را تعیین کنند. هرچند این کاهش گازهای گلخانه‌های فعلا الزام‌آور نیست. در همین رابطه، ایران نیز اعلام کرد که تا سال 2013 به میزان 4درصد از تولید گازهای گلخانه‌یی را کاهش خواهد داد و در صورت برداشته شدن تحریم‌ها و کشورهای اروپا به تعهدات خود بر مبانی برجام عمل کنند 8درصد دیگر نیز به این میزان اضافه شود و این بدین معنی است که مجموعا ایران تا سال 2030 متعهد می‌شود تا تولید گازهای گلخانه‌یی خود را به میزان 12درصد کاهش دهد. تعیین این ارقام و درصدها نتیجه حدود 5، 6 ماه کار تحقیقاتی مشترک میان دستگاه‌های مختلف است که سازمان محیط‌زیست در این رابطه نقش موثری ایفا کرد.

یکی از نکات مهمی که باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد، نقش دستگاه‌های مختلف برای برنامه‌ریزی و تامین بودجه کافی به‌ منظور انجام راهکارهای سازگاری با تغییر اقلیم است که دو بخش پژوهش و اجرا در برمی‌گیرد. حتی اگر همین امروز در سراسر کره زمین تولید و انتشار گازهای گلخانه‌یی متوقف شده یا به صفر برسد، به دلیل ماندگاری گازهای گلخانه‌یی که در دهه‌های قبل تولید و انباشته شده است، اثرات گازهای گلخانه‌یی ادامه خواهد داشت. بنابراین کاهش انتشار گازهای گلخانه‌یی به هبچ عنوان به معنای مصون ماندن از اثرات گازهای گلخانه‌یی نیست. به همین خاطر علاوه بر تاکید بر بحث راهکارهای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌یی، دستگاه و سازمان‌های ذی‌ربط باید نسبت به مقوله راهکاری‌های سازگاری حساس‌تر و با جدیت بیشتری عمل کنند.

در بحث اجرا این راهکارهای سازگاری چه دستگاه‌هایی دخیل هستند؟

در واقع تمامی ارگان‌ها و سازمان‌هایی که به انحاء مختلف با بحث اتمسفر و آب و هوا مرتبط‌اند در این امر تاثیرگذار و دخیل‌اند که طیف وسیعی را دربرمی‌گیرد و از آن جمله می‌توان به بخش آب و انرژی وزارت نیرو، سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، وزارت صنعت و حتی وزارت اقتصاد اشاره کرد. علاوه بر این، در اینجا باید بین دانشگاه و مراکز علمی و پژوهشی و دستگاه‌هایی اجرایی هم‌افزایی و همکاری نزدیک ایجاد شود. دفتر تغییر اقلیم سازمان محیط‌زیست در زمینه ایجاد این همکاری بین نهادها و دستگاه‌های مختلف در یک سال گذشته تلاش کرد با دعوت از دستگاه‌های مختلف در نشست‌های مختلف در راستای تنظیم یک سند مشترک گام‌های موثری را بردارد و به‌نظر در این زمینه عملکرد خوب و قابل-قبولی داشته است. درحال حاضر این سند تنظیم شده و قرار است در آینده نزدیک با حضور آقای ترکان از آن رونمایی شود.





آخرین مطالب

» راه اندازی کانال طرح ملی تغییرات آب و هوا در تلگرام ( شنبه 20 آذر 1395 )
» انتشار کتاب مدل های آب و هواشناسی ( جمعه 12 آذر 1395 )
» معرفی کتاب شبیه سازی اقلیمی ( پنجشنبه 22 مهر 1395 )
» شماره هفتم مجله مخاطرات محیط طبیعی ( چهارشنبه 14 مهر 1395 )
» ماه نامه پیش بیتی بلند مدت شماره 98 ( شنبه 10 مهر 1395 )
» ماه نامه پیش بیتی بلند مدت شماره 97 ( چهارشنبه 10 شهریور 1395 )
» گزارش وضعیت پیوند از دوری در ماه جولای 2016 ( چهارشنبه 3 شهریور 1395 )
» معرفی کتاب اصول نگارش مقالات علمی ( سه شنبه 12 مرداد 1395 )
» گزارش وضعیت پیوند از دوری در ماه جون 2016 ( یکشنبه 27 تیر 1395 )
» 30 سال اولویت های فراموش شده در حوزه پیش بینی های دینامیکی وضع هوا و اقلیم ( جمعه 18 تیر 1395 )
» ماه نامه پیش بینی بلند مدت شماره 95 منتشر شد ( یکشنبه 13 تیر 1395 )
» آینده پژوهی اقلیم؛ ضرورت گذار از مدل سازی به سناریوهای آینده ( جمعه 28 خرداد 1395 )
» عدم وابستگی تغییراقلیم به افزایش CO2/اثرات منفی در ایران و سرد شدن هوا در اروپا ( چهارشنبه 26 خرداد 1395 )

آرشیو
لینکستان
تگ های سایت
لینکدونی
صفحات